تبلیغات
آلاء - محاسبه اوقات شرعی - بخش اول
دوشنبه 5 آذر 1386  09:11 ق.ظ    ویرایش: دوشنبه 11 شهریور 1392 12:00 ب.ظ
نوع مطلب: نجوم ،

طی چند پست (نه لزوما متوالی) به بحث محاسبه اوقات شرعی میپردازیم.

هر یک از خوانندگان مطلب زیر بسته به نظر مرجع تقلید خود ، حکم زمانهای فضیلت و ... را مشاهده کنند و برای «تعیین مصداق» از این سری از پستها استفاده مربوطه را بنمایند. لذا در این بلاگ فقط به محاسبات ریاضی بطور عمیق و دقیق پرداخته شده و سوالات جواب داده میشود و سوالات مربوط به مباحث فقهی این مساله را از متخصصین این امر (مثلا بلاگ کهف اصحاب ، که در این پست به بخشی از آن پرداخته) پیگیری نمایید ، هر چند اشاره کوتاهی به آن برای شروع بحث لازم است.

مقدمه : لزوم این امر

در جداول اوقات شرعی ایران «ژئوفیزیک تهران» و «صدا و سیما» و «سایت اوقات» و «اوقات شرعی پارسی بلاگ» و ... اختلافاتی دیده میشود که برای هر انسان متدینی انگیزه ای برای تامل و تحقیق ایجاد میکند.
علاوه بر این مشاهدات واقعی محل خورشید ، دقیق نبودن آنها را ثابت میکند.
چندین سال قبل، وجود اختلاف بین زمان اذان صبح اعلام شده توسط مؤسسه ژئوفیزیك و مشاهدات واقعی مورد تائید قرار گرفت و از آن پس این مؤسسه زمان اذان صبح را برای چند شهر بزرگ تصحیح كرد اما یکی از دوستان میفرمودند که باز هم اون زمان برای امساکه نه نماز و برای نماز صبح حدود 15 دقیقه در شش ماه دوم سال باید احتیاطا صبر کرد.
البته ممکن است اخراج آقای ... (که مسئولیت استخراج تقویمها و ... به عهده ایشون بوده) از ژئوفیزیک تهران به این موضوع بی ربط نباشد.
این مطلب رو هم بخونین در مورد اعتراف به «وجود» اختلاف اساسی بین اوقات شرعیهای متداول ایران (البته آخراش کلی خالی بندی هم داره!)
این مشکل نه فقط در ایران بلکه در جهان وجود دارد که نمونه ای از شکوه های این سایت ، از یک نرم افزار جهانی و معروف ، دیدنی است.
جالب اینجاست که در غرب علاوه بر بحث اوقات شرعی ، بحث جهت قبله نیز ، تا مدتها یک مشکل بود و مسلمانان مظلوم غرب پس از سالها نماز به سمت کعبه ی خیالی! متوجه شدند باید به سمت شمال غربی نماز بخوانند نه جنوب غربی !!!
بهر حال ، در این نوشتار به عنوان اولین نوشتار محاسبه اوقات شرعی ، به زمان اذان ظهر و طرز تعیین عینی آن و همچنین طرز تعیین آن با فرمولهای ریاضی میپردازیم :

 طی چند پست (نه لزوما متوالی) به بحث محاسبه اوقات شرعی میپردازیم.

هر یک از خوانندگان مطلب زیر بسته به نظر مرجع تقلید خود ، حکم زمانهای فضیلت و ... را مشاهده کنند و برای «تعیین مصداق» از این سری از پستها استفاده مربوطه را بنمایند. لذا در این بلاگ فقط به محاسبات ریاضی بطور عمیق و دقیق پرداخته شده و سوالات جواب داده میشود و سوالات مربوط به مباحث فقهی این مساله را از متخصصین این امر (مثلا بلاگ کهف اصحاب ، که در این پست به بخشی از آن پرداخته) پیگیری نمایید ، هر چند اشاره کوتاهی به آن برای شروع بحث لازم است.

مقدمه : لزوم این امر

در جداول اوقات شرعی ایران «ژئوفیزیک تهران» و «صدا و سیما» و «سایت اوقات» و «اوقات شرعی پارسی بلاگ» و ... اختلافاتی دیده میشود که برای هر انسان متدینی انگیزه ای برای تامل و تحقیق ایجاد میکند.
علاوه بر این مشاهدات واقعی محل خورشید ، دقیق نبودن آنها را ثابت میکند.
چندین سال قبل، وجود اختلاف بین زمان اذان صبح اعلام شده توسط مؤسسه ژئوفیزیك و مشاهدات واقعی مورد تائید قرار گرفت و از آن پس این مؤسسه زمان اذان صبح را برای چند شهر بزرگ تصحیح كرد اما یکی از دوستان میفرمودند که باز هم اون زمان برای امساکه نه نماز و برای نماز صبح حدود 15 دقیقه در شش ماه دوم سال باید احتیاطا صبر کرد.
البته ممکن است اخراج آقای ... (که مسئولیت استخراج تقویمها و ... به عهده ایشون بوده) از ژئوفیزیک تهران به این موضوع بی ربط نباشد.
این مطلب رو هم بخونین در مورد اعتراف به «وجود» اختلاف اساسی بین اوقات شرعیهای متداول ایران (البته آخراش کلی خالی بندی هم داره!)
این مشکل نه فقط در ایران بلکه در جهان وجود دارد که نمونه ای از شکوه های این سایت ، از یک نرم افزار جهانی و معروف ، دیدنی است.
جالب اینجاست که در غرب علاوه بر بحث اوقات شرعی ، بحث جهت قبله نیز ، تا مدتها یک مشکل بود و مسلمانان مظلوم غرب پس از سالها نماز به سمت کعبه ی خیالی! متوجه شدند باید به سمت شمال غربی نماز بخوانند نه جنوب غربی !!!
بهر حال ، در این نوشتار به عنوان اولین نوشتار محاسبه اوقات شرعی ، به زمان اذان ظهر و طرز تعیین عینی آن و همچنین طرز تعیین آن با فرمولهای ریاضی میپردازیم :

فقه : طبق قول فقهای شیعه و سنی زمان ظهر زمان « شروع زوال » خورشید است.
توضیح آنکه اگر سایه شاخص (SunDial) و یا هر شی عمود بر زمین مسطح را در نظر بگیرید ، این سایه صبح بلند است و آرام آرام کوتاه میشود و پس از آن به یک مقدار «حداقل» میرسد و دوباره شروع به بلند شدن میکند.
زمانی که سایه حداقل است ، گفته میشود « خوشید به اوج خود رسیده است » و پس از آن رو به « زوال » میرود.

محاسبات ریاضی :طبعا برای تعیین « مصداق » اوقات شرعی لازم است مکلف از راهی که برایش « اطمینان عقلایی » ایجاد میکند ، عمل کند ، لذا صرف محاسبات ، ممکن است این اطمینان را ایجاد نکند و در این مواقع لازم است که فرد ، وقتهای شرعی را ( به تعدادی که موجب اطمینانش میشود ) با چشم رویت کند و سپس فرمولهای نجومی را با آن مطابقت دهد.

لازمه محاسبات ، تعیین محل خورشید در آسمان است (از دید ما) و برای ساده تر شدن بحث ، به عنوان مقدمه لازم است دو نمودار مهم «معادلات زمانی Equation of time» و «انحراف خورشید Declination of sun» توضیح داده بشه.

انحراف خورشید Declination of sun

همونطور که میدونین زمین علاوه بر حرکت دور خورشید (که تقریبا 365.25 روز طول میکشه) ، محور گذرنده از قطب شمال و جنوبش هم ، یک حرکت داره (که باز هم همان پریود زمانی را دارد) ، که این حرکت باعث میشه زاویه پرتو خورشید با صفحه گذرنده از استوا ، زاویه ای بین 23.5- تا 23.5 درجه بسازد.
این تصویر رو برای نمونه ببینید و همچنین این را.

انیمیشن زیر نیز برای درک بهتر این موضوع طراحی شده ست :


به عبارتی قابل تصورتر ، اگر شما مسیر حرکت خورشید در آسمان را از صبح تا شب یک خط تصور کنید ، این خط 2×23.5=47 درجه تغییرات دارد ، مثل این تصویر.
تابع دقیق تغییرات این زاویه ( δ ) برحسب روز شمسی ( N ) بصورت یک سینوس ساده است :

δ= 23.45 × Sin ( 2πN / 365 )

که نمودار آن نیز بصورت ساده زیر خواهد بود :


برای مشاهده تصویر در اندازه بزرگتر ، کلیک کنید...

(یک فایده این نمودار که در تصویر نیز مشخص شده این است که میتوان از روی آن 2 روز سال را که خورشید عمود بر کعبه _ که طول جغرافیاییش 21.42 است _ میتابد ، را بدست آورد.)

نمودار معادلات زمانی Equation of time

این معادله اهمیت زیادی دارد ، فرض کنید شما در نصف النهار گرینویچ یا نصف النهار ناحیه زمانی کشورتان ایستاده اید.
مثلا در ایران چون ناحیه زمانی ما 3.5+ ساعت است و هر ساعت هم 360/24=15 درجه است لذا فرض کنید روی نصف النهار (طول جغرافیایی) 3.5×15=52.5 درجه قرار دارید.(شهرهای آباده و مرودشت و شیراز از فارس ، گرمسار از سمنان ، اردستان از اصفهان ، کنگان از بوشهر ، قائم شهر و آمل و بابل و بابلسر از مازندران ، شهر دماوند از استان تهران)
در اینصورت اگر شاخصی آفتابی (SunDial) داشته باشید ، تنها در 4 روز از سال ، ساعت 12 شما ، با کوتاهترین سایه شاخص همزمان خواهد بود و در سایر روزها تا حدود یک ربع کم یا زیاد میشود. (به همین دلیل در شهرهای فوق اذان ظهر همواره بین 11.45 تا 12.15 خواهد بود و در سایر شهرها هم بازه تغییرات وقت شرعی ظهر ، نیم ساعت است یا دقیق تر بگوییم 30 دقیقه و 39 ثانیه)
علت این تغییرات بظاهر نامنظم ، بیشتر ناشی از نیروی گریز از مرکز است. (چون همانطور که میدانیم خورشید در وسط مدار بیضوی قرار ندارد.)


برای مشاهده تصویر در اندازه بزرگتر ، کلیک کنید...
نقطه مینیمم نمودار فوق 14 دقیقه و 6 ثانیه و ماکزیمم آن 16 دقیقه و 33 ثانیه است.

برای نمودار EOT ، تقریبهای گوناگونی زده شده که یکی از بهترین آنها این است :

EOT = - { 9.8 × Sin( 2A ) + 7.6 × Sin( A - 0.2 ) }

که A ثابتی بر حسب روز است :

A = DC × ( N + 10 ) + 0.033 × sin ( DC × ( N - 2 ) )
DC = 2 × π / 365

که N شماره روز بر حسب تقویم میلادی است. (بین 1 تا 365)


محاسبه زمان ظهر

اگر مفهوم نمودار معادله زمان را کاملا فراگرفته باشید ، فرمول زیر برای شما کاملا واضح و قابل درک است :

ZOHR = 12 + { TimeZone - ( Lng / 15 ) } - ( EqT / 60 )

برای ایران TimeZone مقدار ثابت 3.5 خواهد بود.
Lng طول جغرافیایی محل زندگی شماست که از طرق مختلف ، مثلا با استفاده از Google Map یا Google Earth و ... یا بهتر از همه ، یک دستگاه کوچک GPS قابل دستیابی ست.
مثال : عبارت داخل کروشه ( اختلاف خط طول ) برای شهرهایی که در بالا نام بردیم (طول=52.5) برابر صفر میشود لذا تغییرات وقت ظهر نسبت به ساعت 12 کاملا مثل نمودار Equation Of Time میشود.

حاشیه :

1- بدلیل علمی بودن مطلب ، مثل مطالب قبل با زبون خودمونی ننوشتم.
2- میدونم طالب این نحو مطالب ممکنه کم باشه ، اما همونطور که گفتم این خطاها در جداول رایج معروف ، وجود داره و اگه کسی هم قادر بر محاسبات شرعیش نیست ، حداقل کاری که میتونه بکنه اینه که به جدولی که دقیقتره مراجعه کنه و جدول دقیق تر رو هم با یک یا چندبار مشاهده واقعی باید پیدا کنه.
3- در باب وقت نماز ظهر که الان توضیح دادم ، هیچ اختلافی در بین جداول مختلف ایران وجود نداره و وقت اذان ظهر تنها وقتیه که میشه با دقت ثانیه محاسبش کرد ، اما در مورد سایر وقتها ، اختلافات زیاده ، خصوصا اینکه ارتفاع محل شما و افق هم موثره ، که اگه عمری باشه در پست های بعدی محاسبه اوقات شرعی (نه لزوما به این زودی!) به اون میپردازیم.
4- در باب همین وقت نماز ظهر و این دو نمودار خیلی مهم ، اطلاعات خیلی دارم اما دیدم همینش هم ممکنه طالب نداشته باشه ، لذا : الف) اگه کسی طالب اطلاعات بیشتره ، بنده در خدمتشون هستم با ایمیل یا در کامنتها. ب) اگه ببینم طالب داره این نحو مطالب ، در پستهای بعدی ، روغنش رو زیاد میکنم!
5- برای آن دسته از دوستانی که میخواهند جدول اوقات شرعی ، با لحاظ دقتهای مناسب ، داشته باشند ، (چه برای پرینت و استفاده) و چه برای قرار دادن در بلاگ ، با همکاری دوستان متخصص (اعمّ از فقیه و دکترهای این کاره! مثل آقای ضرابی زاده) و سایت اسکریپتهای اسلامی ، سعی داریم ، برنامه ای رایگان و مناسب تهیه کنیم که در همین بلاگ ، بموقع براش پلاکارد میزنیم!!
6- انشاءالله در پست بعد با عنوان «معجزه ، کرامت ، کهانت» بیشتر در خدمت عشّاق خواهیم بود ! حدود 2~3 هفته دیگه.

لینکهای امروز :

پرنده ممنوع ! (عکس)
کُرنش شیر (سایت پدر مهربان)
پیشنهاد صلواتی شدن اتوبوس واحد
صحیفه مظلومه سجادیه برای موبایل
صحنه دلخراش خودکشی یک پرتقال!
ساخت دوربین ویژه برای رؤیت هلال ماه
نشانه شناسی بیکار / انواع بیکاران (طنز)
انتقال صد مگا بیت داده در ثانیه توسط یک پروفسور ایرانی
معنای ازدواج بعضیها! (عکس/طنز)

   


نظرات()   
نمایش نظرات 1 تا 30